Planinar

 

PLANINAR 

 

DEFINICIJA-ETIKA-VRIJEME-TURNO SKIJANJE-ZMIJE BJELAŠNICE-PRVA POMOĆ

 

ŠTA JE PLANINARENJE ?

 

Planinarenje je vrlo širok pojam koji obuhvata sve čovjekove aktivnosti  vezane uz kretanje i boravak u planinama. To nije besciljno lutanje brdima i penjanje na vrhove s kojih ćemo ionako kad-tad morati sići, već način i filozofija života.Odlazak u planinu i kretanje na čistom planinskom vazduhu predstavlja aktivni odmor koji planinara ispunjava osjećajem zadovoljstva.

Bavljenje planinarenjem razvija mnoge dobre osobine; snalažljivost, hrabrost, požrtvovnost, prilagodljivost, fizičku izdržljivost, društvenost, smisao za razumijevanje ljudi i prirode. Planinarenje se temelji na zajedništvu, na uzajamnom djelovanju s ciljem svladavanja prirodnih, ali ujedno i vlastitih psihofizičkih »prepreka«. Prema tome, bavljenje planinarenjem pospješuje čovjekovo zdravlje, kako fizičko, tako i psihičko.

Na ovoj stranici ćemo dati nekoliko savjeta vezanih za planinarenje i boravak u prirodi , koji bi trebali pomoći da boravak u planini bude što ugodniji i sigurniji.

 

PLANINARSKA ETIKA

 

U planini ne dozvoli da ostane sam tvoj prijatelj, poznanik ili nekoga koga si tek upoznao.                                                                                    

 

Pomozi u nesreći, to ti je dužnost, ako nisi pomogao snosiš moralnu i krivičnu odgovornost                                                                                  

 

Prekini planirano planinarenje ako naiđeš na nesreću, pomozi pri akciji spašavanja koliko možeš                                                                              

 

Pri susretu u planini, planinar se ljubazno pozdravi i informiše                                                                                                                                    

 

U susretu s mještanima budi pristojan, poštuj njihove običaje i tradiciju                                                                                                              

 

Hodaj planinarskim stazama , u granicama svojih mogućnosti                                                                                                                            

 

Uklanjaj prepreke. Drvo, kamen, staklo…                                                                                                                                                            

 

Ne galami, razgovaraj poluglasno, imaj na umu da u planini ima života koji se odmah ne opaža                                                                                      

 

Ne loži vatru u šumi bez potrebe! Ako si to prinuđen-poduzmi mjere opreza                                                                                                  

 

Otpatke konzerve, papir, plastiku i ostalo ne razbacuj oko sebe, pokupi i ponesi sa sobom i baci u najbliži kontejner  

                                                                                                                                                                      

Ne ističi sebe i svoju kondiciju, pogotovo nagovarajući druge da se i oni pridruže tvom samo dokazivanju u brzom hodanju ili penjanju                                                                                                                         

 

U planinarstvu nema takmičenja, planinarstvo nije trkanje                                                                                                                                        

 

Poštuj priridu, ne beri bez potrebe i koristi šumsko bilje i cvijeće                                                                                                                            

 

Ne beri gljive ukoliko nisu namijenjene i pouzdane za ishranu                                                                                                                        

 

Planinarsku dom, naročito planinarsko sklonište ili bivak nakon korištenja očisiti, ostavi višak hrane koja ti ne treba                                                                                                                                                               

 

Pri dolasku u planinarski dom predstavi se domaru, za vrijeme boravka poštuk kućni red                                                                                          

 

Ne zaboravi se upisati u knjigu boravka i obavezno upiši smjer daljeg kretanja                                                                                                          

 

Po odlasku pozdravi se sa domarom, upitaj ga za vremenske prilike i upoznaj ga sa daljnjim planom tvog kretanja

 

VRIJEME

Poznavanje i prepoznavanje vremena i vremenskoh promjena je vrlo značajno za planinare. 

Vrijeme je prirodna pojava koja ima određene zakonitosti.

 Poznavanje osnova meteorologije i praćenje vremenske prognoze može nam pomoći u planiranju ture.Prije svakog planiranja ture treba   provjeriti vremesku prognozu za određeni period. Kada se već nađemo u planini trebamo pratiti znakove promjene vremena.

 

Znaci dolazećeg lijepog i stabilnog vremena su : 

-porast barometarskog pritiska dok je loše vrijeme

-postepen i dugotrajan porast barometarskog pritiska

-smanjenje vlage vazduha

-vedro nebo i pojedinačni svijetli oblaci

-sjeverni i sjeveroistočni vetar

-jutarnja magla silazi u dolinu

-noću vjetar puše u dolinu, a danju iz doline prema vrhovima

-večernje rumenilo na zapadu

-velika temperaturna razlika između dana i noći, itd

Znaci nadolaska lošeg vremena:

-pad barometarskog pritiska dok je lijepo vrijeme

-postepen i dugotrajan pad barometarskog pritiska uz visoku temperaturu

-naizmjeničan porast i pad pritiska znak je nastupanja promenljivog    vremena

-puhanje zapadnih, jugozapadnih i južnih vjetrova

-veliki porast vlažnosti vazduha

-snažno jutarnje rumenilo

-mutno sunce ili krugovi duge oko mjeseca (povečana vlaznost)

-magla se naglo uzdiže i pretvara u nisku oblačnost

-brzo kretanje visinskih oblaka od istoka

-oblak vertikalnog razvoja sa nakovnjem

-dolazak jednoličnih tamnosivih oblaka, itd.  

Pored ovih znakova , uvijek je dobro raspitati se kod iskusnih planinara i poznavaoca regiona i planine,lokalnog stanovništva …

 

Wind chill factor 

Brzina vjetra u km/h

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

70

-7

-14

-20

-27

-33

-40

-46

-52

-59

-65

-72

-78

60

-7

-13

-19

-26

-32

-39

-45

-51

-58

-64

-70

-77

50

-6

-12

-18

-25

-31

-37

-43

-49

-56

-62

-68

-75

40

-5

-11

-17

-23

-29

-35

-41

-47

-53

-59

-65

-71

30

-3

-8

-14

-20

-25

-31

-37

-43

-48

-54

-60

-65

20

0

-5

-10

-15

-21

-26

-31

-36

-42

-47

-52

-57

10

5

0

-4

-8

-13

-17

-22

-26

-31

-35

-40

-44

 

Temperatura vazduha

8

4

0

-4

-8

-12

-16

-20

-24

-28

-32

-36

 

TURNO SKIJANJE

 

U zadnje vrijeme sve popularnije među planinarima i skijašima je i turno skijanje.Od alpskog skijanja se razlikuje po opremi koja se koristi I donekle u samoj tehnici skijanja.Osnovna oprema su : turno skije ( koje su kraće,lakše I nešto drugačije izrade od alpskih ), turno vezovi ( koji omogućavaju da se , u zavisnosti od terena  , skijamo ili hodamo ) , cucaka ( posebne kože koje se nalijepe na skije i koje omogućavaju kretanje uzbrdo ) i cipela koje su nešto mekše od klasičnih pancerica za alpsko skijanje.Za uspješno i sigurno turno skijanje i odlaske na ture u teškim zimskim uslovima,poželjno je da se pored dobrog znanja skijanja , dobre fizičke kondicije i odgovarajuče opreme, poznaju i osnovna znanja i vještine iz visokogorstva i alpinizma. 

Prije polaska na turno turu provjerite stanje opreme, da vas ne bi iznevjerila u neželjenom trenutku.

Prilikom biranja ture vodite računa da po težini odgovara vašim mogućnostima.  

Prije odlaska na turu,ako je ne poznajete , proučite je po karti , raspitajte se o uslovima kod turnih skijaša koji su je nedavno prošli da bi mogli predvidjeti kakve vas teškoće očekuju.  

Obavezno pratite vremensku prognozu i izvještaj o stanju snježnog pokrivača za područje gdje planirate turu. Odabir ture uskladite sa ovim podacima, a u slučaju nepovoljnih uslova (visok stupanj opasnosti od lavina, predviđena velika količina padavina i sl.), turu je najbolje odgoditi. 

Ponesite svu potrebnu opremu. Treba imati na umu da su cepin i dereze osnovna oprema za kretanje po planinama u snježnim uvjetima, te da ih trebamo ponijeti na svaku zahtjevniju turu.

Izbjegavajte ići na ture sami. Ako se već odlučite na samostalan odlazak na turu, izaberite ture koje su popularne među turnim skijašima i gdje je veća vjerojatnost da vam netko može priskočiti u pomoć u slučaju nevolje.  

Na turu krećite dovoljno rano, da bi u slučaju nepredviđenih teškoća imali dovoljnu rezervu vremena. Također je često u popodnevnim satima zbog viših temperatura povećana opasnost od lavina. 

U slučaju slabe vidljivosti od ture je najčešće najbolje odustati. 

Brzinu kretanja prilagodite najsporijem članu ekipe. Držite se u grupi i izbjegavajte nepotrebno iscrpljivanje. Imajte na umu da vam u slučaju nezgode može zatrebati dodatna snaga za pomoć unesrećenom ili odlazak po pomoć.

Turnoskijaški spust najbolje je planirati po smjeru uspona, jer na taj način izbjegavate opasnost da prilikom spusta naiđete na neugodna iznenađenja (led, lavinozne padine, nedostatak snijega, strmi skokovi i stijene).

Padine koje ocijenite potencijalno lavinoznim, prelazite jedan po jedan, a nikako ne u grupi. Također u takvim prilikama oslobodite sigurnosne vezice na skijama i skijaškim štapovima.

 

ZMIJE BJELAŠNICE I IGMANA

Damir Smajić

 

Već u rano proljeće, čim se temperatura zraka podigne iznad 12C u prirodi se počnu pojavljivati zmije. Zmije su vjerovatno najomraženije od svih životinja. Neobično veliki strah često vodi njihovom bezrazložnom proganjanju i ubijanju. Pri tome se ne gleda , a najčešće ne zna da li se radi o otrovnim ili neotrovnim zmijama. I jedne i druge su veoma korisne životinje, a njihovim ubijanjem prekida se važna karika u ekološkom lancu i narušava prirodna ravnoteža. U konkretnom slučaju, ubijanje poskoka npr. dovodi do povećanja broja šumskih miševa u tom području. Veći broj miševa povećava opasnost od zaraze mišijom groznicom. I dok su ujedi poskoka veoma rijetki i samo u izuzetnim slučajevima smrtonosni, mišija groznica je daleko češća i gotovo uvijek sa smrtnim ishodom. Malo znanja i opreza može spriječiti uništavanje zmija, sačuvati vrijedno bogatstvo naše faune i, što je svakako najvažnije, u velikoj mjeri spriječiti stradanje ljudi. Interesantna je činjenica da u svijetu više ljudi umire od uboda pčela i osa nego od otrovnih zmija.

Otrovne zmije naše zemlje se lako razlikuju od neotrovnih. Tijelo otrovnica je kratko i zdepasto i rijetko prelazi 60-tak cm. Glava je široka, srcolika ili trouglasta i uvijek jasno odvojena od tijela naglašeno uskim vratom. Zjenice uske ili ovalne, nikada okrugle. Ove zmije karakteriše tamna, vijugava leđna šara, koja može biti kontinuirana ili isprekidana.

Naše neotrovne zmije su tanke i dugačke i mogu narasti i preko 2 metra. Glava je jajasta ili ovalna, a vrat slabije izražen. Zjenica oka uvijek okrugla. Mogu biti različito išarane, ali nikada nemaju vijugavi šaru duž leđa.

 

 

 

a. Poskok   b. Šarka   c. Bjelouška

 

Sve otrovne zmije Bosne i Hercegovine i susjednih država pripadaju porodici Ljutica (Viperide). Na našim planinama se mogu naći:

 

Poskok (Vipera ammodytes), naša najveća otrovnica. Naraste najčešće do 70 cm, rijetko duže. Glava velika srcolika sa izraženim roščićem na vrhu njuške. Boja tijela varira u zavisnosti od staništa i ide od svijetlo sive do crvenkasto smeđe. Vijugava leđna šara je kontinuirana i jasno izražena. Poskok se sreće u svim krajevima BiH do visine od 2000 m/nv. Staništa su mu veoma različita, od suhih kamenjara do riječnih obala i šumskih proplanaka. Hrani se miševima, pticama i gušterima.

 

Poskok

 

Šarka (Vipera berus), znatno je manja od poskoka. Glava joj je šira i oblija, sa velikim okom crvenog odsjaja i karakterističnom bjelom prugom uz rub gornje čeljusti. Šarka naseljava surovije predjele i može se sresti i iznad 2000 m/nv. Za razliku od poskoka ulazi i u vodu. Kod nas se javljaju tri podvrste šarke:

                                                                                                                                                                                                                                     Obična šarka (Vipera berus berus), ima sivkasto smeđu boju tijela i kontinuiranu tamnu vijugavu šaru oivičenu nizovima tačkica. Slišna je poskoku ali je manja i šarenija i nema roščić.  

 

 

1. Bosanski šargan   2.  Obična šarka

 

Bosanski šargan (Vipera berus bosniensis), je žuto smeđe boje sa isprekidanom leđnom šarom koja je najčešće u vidu tamnih poprečnih pruga. Rijetko naraste iznad 40-tak cm. Hrani se skakavcima. Naseljava planinske rudine i čest je na Bjelašnici. 

 

       

Bosanski šargan

 

Crna šarka (Vipera berus prester), je potpuno crna zmija. I ona ima vijugavu šaru koja se vidi pri određenom lomu svjetla. Naseljava planinska područja ali nešto niže nadmorske visine. Može se naći na Velikom i Malom polju na planini Igman.

 

 

Crna šarka

 

Naše neotrovne zmije su obuhvaćene porodicom Smukova (Colubridae). Od vrsta su zastupljene:

                                                                                       

Bjelouška (Natrix natrix), naraste do 1,5 m. Tijelo je odozgo tamno maslinasto sa crnim tačkicama i upadljivim bijelim mrljama iza glave, doka je odozdo žućkasto bijela. Vezana je za vodu i odlično pliva. Hrani se tritonima, punoglavcima i insektima. Brojna je na Lokvanjskom jezeru na Bjelašnici.

 

Bjelouška

 

Smuk (Coluber longissimus), je naša najveća zmija. Može narasti i preko 2 m. Boja tijela je jednolična, sivkasto smeđa bez jasnih šara. Nalazimo ga po livadama i šumskim proplancima do 1500 m/nv. Hrani se sitnijim sisarima i pticama.

 

 

 

Smuk

 

PRVA POMOĆ 

 

Iako je Bosna i Hercegovina veoma bogata zmijama, statistički podaci govore da su rijetki slučajevi ugriza. To je najviše zbog toga što se zmije plaše čovjeka i bježe od njega ako su u mogućnosti. Ljudi najčešće stradaju berući ljekovito bilje, gljive i šumske plodove ili jednostavno sjedanjem na travu a da nisu prije toga provjerili ima li koga u njoj, a dovoljno je samo običnim prutom provršljati po travi ili grmu i spriječiti neželjeni susret. Vikanje neće pomoći jer su zmije potpuno gluhe životinje i osjete jedino podrhtavanje tla i vibracije. Ako se ipak desi da zmija nekoga ugrize treba mu ukazati prvu pomoć koja se sastoji u podvezivanju ujedenog mjesta, isisavanju otrova i hitnom transportu do ljekara. Otrov naših zmija je hemotoksičan (krvni otrov) i smrt ne nastupa trenutno već za nekoliko sati. Ovdje treba napomenuti da ne mora nužno doći do otrovanja jer zmija često i ne ubrizgava otrov kada ujeda zbog upozorenja. Inače, ujed je jako bolan, ujedeno mjesto otiče i modri i stvaraju se krvni podlivi. Javljaju se vrtoglavica, žeđ i hladan znoj. Podvezivanje treba izvršiti iznad ujedenog mjesta prema srcu i svakih 30 minuta ga popuštati i pomijerati naviše. Ujedeni treba da miruje kako bi se usporilo širenje otrova po tijelu. Isisavanje otrova je veoma korisno ali izvršilac ne smije imati ranice u ustima. Danas se mogu kupiti praktične vakuum pumpice koje služe za isisavanje otrova. Ima ih i u hrvatskim apotekama pod nazivima: “Aspivenin”, “Extarktor”, a koštaju oko 20 KM. Ljekar bi trebao najprije utvrditi osjetljivost na serum jer ima ljudi koji ne bi smjeli da ga prime. Kod težih simptoma trovanja treba dati najmanje 3 ampule seruma. Uz serum se uvijek se daju i antibiotici i antitetanus.

 

 

Bosanski šargan , snimljen na vrhu “Krvavc” 03.06.2007